अरूको सफलतामा ताली बजाउन नसिक्ने समाज
by Dr. ND Lama
नेपालले आफ्नै भविष्यमा कसरी आगो लगाइरहेको छ?
“अरूको सफलतामा ताली बजाउन नसिक्नेले आफ्नै भविष्यमा आगो लगाउँछ।”
यो केवल भावनात्मक वाक्य होइन, आजको नेपाली समाजको कठोर यथार्थ हो।
हामी सडकमा बल्ने आगो देखेर डराउँछौँ। तर त्यसभन्दा खतरनाक आगो—सोच, नीति र संस्कृतिमा बलिरहेको आगो—हामीले देख्न चाहँदैनौँ। ढुंगा, आगजनी र तोडफोडले क्षणिक क्षति गर्छ; तर अरूको सफलताप्रतिको असहिष्णुताले पूरे पुस्ताको भविष्य जलाउँछ।
हामी कहाँ चुक्यौँ?
हामी सफल मान्छे देख्दा सोध्दैनौँ—
उसले कसरी गर्यो?
हामी सोध्छौँ—
यसले किन गर्यो?
कहाँ भ्रष्टाचार गर्यो?
कहाँबाट लुट्यो?
कसलाई ठग्यो?
सिक्नुपर्ने ठाउँमा
हामी शंका गर्छौँ।
अनुकरण गर्नुपर्ने ठाउँमा
हामी आरोप लगाउँछौँ।
यही प्रश्न संस्कृतिले सिकाइ बन्द गर्छ,
र त्यही मौनताबाट
भविष्यमा आगो बल्न थाल्छ।
किन अरूको सफलताले पोल्छ?
मानिसले आफूलाई अरूसँग तुलना गर्नु स्वाभाविक हो। तर जब तुलना प्रेरणा बन्नुपर्ने ठाउँमा ईर्ष्या बन्छ, समस्या सुरु हुन्छ। अरू अघि बढ्दा आफू सानो देखिने डर, अवसर सीमित छन् भन्ने सोच, र “ऊ जित्यो भने म हारें” भन्ने मानसिकताले समाजलाई भित्रैदेखि खोक्रो बनाउँछ।
अरूको प्रगतिले हामीलाई सोधिरहेको हुन्छ—तिमी पनि गर्न सक्छौ?
तर हामी त्यो प्रश्नलाई चुनौती होइन, अपमान ठान्छौँ।
नेपालमा यो रोग किन गहिरो छ?
नेपालमा असफलता सामान्यजस्तो छ, तर सफलता शंकास्पद।
यहाँ सफल हुनु कहिलेकाहीँ अपराधजस्तै देखिन्छ।
-
नियम कडा छन्, अवसर साँघुरा छन्
-
योग्यता भन्दा पहुँच हाबी छ
-
परीक्षा, अनुमति, लाइसेन्स—सबै ठाउँमा अवरोध
-
कसैले केही बनायो भने पहिलो प्रतिक्रिया प्रशंसा होइन, शंका
यहाँ सफल व्यक्ति होइन, सफलताको प्रक्रिया नै प्रश्नमा पर्छ।
शिक्षा: भविष्यमा बालिएको पहिलो आगो
हामी बच्चालाई सिकाउँछौँ—
अंक नै सबै हो, पास हुनु नै सफलता हो, असफल हुनु लाज हो।
तर सिकाउँदैनौँ—
सिक्न पाउनु नै उपलब्धि हो, फरक हुनु शक्ति हो,
अरूको सफलताबाट सिक्नु सभ्यता हो।
यसरी शिक्षा प्रणालीले सहकार्य होइन, तुलना उत्पादन गर्छ।
सिर्जना होइन, डर उत्पादन गर्छ।
यहीँबाट भविष्यमा आगो बल्न सुरु हुन्छ।
व्यवसाय र उद्यम: आगोको अर्को घेरा
हामी भन्छौँ—देशमा उद्यम चाहियो।
तर उद्यमी जन्मिन लाग्दा नै भन्छौँ—किन यति छिटो बढ्यो?
-
नियमले उद्यमलाई सास फेर्न नदिने
-
सफल व्यापारीलाई ‘लुटेरा’ ठान्ने
-
फस्टाउन थालेपछि ताली होइन, ढुंगा
व्यवसाय फस्टाएन भनेर गुनासो गर्ने समाज,
फस्टाउन थालेपछि सहन सक्दैन।
युवाहरू: जलेको भविष्य
युवाले देश छोड्दा हामी रिसाउँछौँ।
देशमै बस्दा अवरोध लगाउँछौँ।
-
नयाँ सोचलाई ‘अति’ भन्छौँ
-
जोखिम लिनेलाई ‘लापरवाह’
-
फरक बाटो रोज्नेलाई ‘भट्केको’
युवालाई रोक्ने देशले आफ्नै भविष्य रोकेको हुन्छ।
ताली बजाउने संस्कृति भनेको के हो?
ताली बजाउनु कमजोरी होइन।
ताली बजाउनु भनेको—
-
अरूको सफलतालाई आफ्नो सम्भावनाको प्रमाण ठान्नु
-
प्रतिस्पर्धालाई युद्ध होइन, सिकाइ बनाउनु
-
सफलता घट्ने कुरा होइन, फैलिने कुरा हो भन्ने बुझ्नु
एउटा दियो बाल्दा अर्को दियो निभ्दैन।
उज्यालो बाँड्दा अँध्यारो घट्छ।
समाधान: ढुंगा होइन, ताली
हामीलाई ठूलो क्रान्ति चाहिँदैन।
हामीलाई ठूलो सोचका साना अभ्यास चाहिन्छ।
-
विद्यालयमा: तुलना होइन सहकार्य
-
नीतिमा: नियन्त्रण होइन विश्वास
-
समाजमा: शंका होइन सिकाइ
-
नेतृत्वमा: ईर्ष्या होइन उदारता
बच्चाले कक्षामा साथीलाई ताली बजाउन सिके भने,
भोलि समाजले उद्यमीलाई ताली बजाउँछ।
निष्कर्ष: भविष्य कसरी बचाउने?
देश ढुंगा हानेर बन्दैन।
देश आगो लगाएर उठ्दैन।
देश ताली बजाएर बन्छ।
अरूको सफलतामा खुशी हुन सिक्नु
राष्ट्रनिर्माणको पहिलो पाठ हो।
तुलनाभन्दा माथि उठ्ने दिनदेखि
नेपालले आफ्नै भविष्य जोगाउन थाल्छ।
